پنجره‌ای به آسمان

در 29 اکتبر(7 مهر)، مشتری، بزرگ‌ترین سیاره‌ی منظومه خورشیدی، در موقعیت مقابله خواهد بود، دقیقا مقابل خورشید در آسمان زمین، در حالی که در پرنورترین حالت است و بعد از غروب خورشید طلوع می‌کند. این چیدمان، باعث می‌شود که مشتری در نزدیک‌ترین موقعیت سالانه نسبت به زمین باشد و این فاصله نزدیک مناظر زیبایی از جو طوفانی و لایه‌لایه و قمرهای گالیله‌ای مشتری را در تلسکوپ‌های زمینی پدید می‌آورد. این تصویر دقیق  از مشتری در تاریخ 13 اکتبر(21 مهر) با تلسکوپ 1 متری پیک دو میدی در ارتفاعات پیرنه در فرانسه گرفته شده است. در این تصویر شمال در جهت بالا قرار دارد و در آن گردبادهای بیضوی شکل و کمربندهای تیره و ناحیه‌های روشن مشتری قابل مشاهده است. همچنین در این تصویر، قمر یخی مشتری، گانیمد، که بزرگ‌ترین قمر منظومه شمسی است با جزئیات مناسبی مشاهده می‌شود و در سمت بالای مشتری در حال بیرون آمدن از پشت آن است. قمر آتشفشانی یو نیز در لبه‌ی سمت چپ تصویر دیده می‌شود.

امتیاز تصویر: S2P/IMCCE/Obs. Midi Pyrénées, Jean-Luc Dauvergne, Francois Colas

Today’s APOD In English

این کهکشان به دلیل ظاهر کشیده‌ی خود، کهکشان سیگار نیز نامیده می‌شود،. M82 کهشانی ستاره‌زا و طوفانی است. در واقع، وجود انفجارهای ابرنواختری و بادهای شدید ستاره‌ای از ستارگان پر جرم، باعث تشدید فرآیند ستاره‌زایی شده و مقادیر زیادی از برون‌ریزی ماده را به همراه دارد. شواهدی از این بادهای شدید از ناحیه مرکزی کهکشان در این تصویر ترکیبی واضح، به خوبی دیده می‌شود. این تصویر بر پایه داده‌های تلسکوپ‌های کوچک زمینی گرفته شده است. این تصویر ترکیبی، تابش رشته‌های درخشان از هیدروژن اتمی به رنگ قرمز را به صورت برجسته‌ای آشکار می‌کند. این رشته‌ها بیش از 10000 سال نوری امتداد دارند. قسمتی از گازهای این طوفان شدید که با عناصر سنگینی که در دل ستاره‌های پرجرم شکل گرفته‌اند غنی شده است، سرانجام به فضای میان‌کهکشانی خواهد گریخت. این فرآیند ستاره‌زایی شدید که به دلیل رویایی نزدیکی با کهکشان  بزرگ و نزدیک M81 آغاز شده است احتمالا 100 میلیون سال ادامه خواهد یافت. M82 در فاصله‌ی تقریبی 12 میلیون سال نوری و در مرزهای شمالی صورت فلکی دب‌اکبر قرار دارد.

امتیاز تصویر: Dietmar Hager, Torsten Grossmann

Today’s APOD In English

مترجم: پیمان اکبرنیا

روز 26 سپتامبر (4 مهر)، یک فوران تاجی بزرگ خورشیدی  به مغناطیس‌کره‌ی زمین برخورد کرد و موج ژئومغناطیس بزرگی را به وجود آورد که حاصل آن شفق‌های گسترده قطبی بود. در این تصویر که در نیمه‌شب محلی و در جزیره کاوولایا بیرون از ترومسو در شمال نروژ ثبت شده است، نور شدید شفق‌ قطبی به وسیله‌ی ابرهای پراکنده بارانی قاب گرفته شده است. ابرهای نارنجی رنگ به صورت شبح‌وار در مقابل پرده‌های درخشان و لرزان نورهای شمالی که 100 کیلومتر بالاتر از سطح زمین تشکیل می‌شوند، قرار گرفته‌اند. با وجود این که پرتو‌های نور شفق با هم موازی هستند، ولی پرسپکتیو باعث می‌شود که به نظر برسد همگی در یک نقطه در سرسو به هم می‌رسند. در نزدیکی پایین تصویر، ستاره‌های دوردست خوشه پروین و سیاره درخشان مشتری در این شب شمالی ابری می‌درخشند.

گالری: عکس‌ها و فیلم‌های شفق اخیر

امتیاز تصویر: Fredrick Broms (Northern Lights Photography)

Today’s APOD In English

ترجمه: پیمان اکبرنیا

نمونه‌ی واقعی صحنه‌ای از فیلم جنگ ستارگان که بیش از 30 سال پیش به نمایش در آمده بود، اکنون کشف شده است. داده‌های جدید تلسکوپ فضایی کپلر، از وجود سیاره‌ای خبر می‌دهد که به دور دو ستاره می‌گردد. در نتیجه در آسمان این سیاره، دو خورشید وجود دارند و می‌توانند با هم طلوع کنند و صحنه‌ای مانند صحنه زیر از فیلم جنگ ستارگان را ایجاد کنند. این صحنه در سیاره‌ای خیالی به نام تتوین اتفاق می‌افتد.

اما سیاره جدید کشف شده که «کپلر 16 بی»(Kepler-16b) نام دارد، در فاصله 200 سال نوری از زمین قرار داشته و به دور دو ستاره کوچک‌تر از خورشید می‌گردد. یکی از این ستاره‌ها 69 درصد و دیگری تنها 20 درصد خورشید جرم دارد. سیاره در فاصله حدود 100 میلیون کیلومتری، هر 229 روز یک دور به دور این دو ستاره می‌گردد.

با وجود این که فاصله این سیاره تا ستاره‌های مادر خود، حدود 70 درصد فاصله زمین تا خورشید است، اما به دلیل کوچک بودن ستاره‌ها و درخشندگی کم آن‌ها، در کمربند حیات قرار ندارد. کمربند حیات به ناحیه‌ای در اطراف ستاره گفته می‌شود که آب مایع می‌تواند در سطح سیاره‌ها وجود داشته باشد و بستری برای حیات باشد. در نتیجه دمای سطح سیاره حدود منفی 100 درجه سانتی‌گراد و محیطی غیر قابل سکونت است. اندازه این سیاره تقریبا مشابه سیاره زحل است. نیمی از این سیاره که هسته آن را تشکیل می‌دهد از مواد سنگی و نیمه‌ی دیگر آن از گاز است.

ممکن است این سیاره اقماری داشته باشد که با داشتن جوی غلیظ و به کمک اثر گلخانه‌ای، بتوانند دمای مناسبی برای پیدایش حیات داشته باشند. ویلیام بروکی از تیم تحقیقاتی کپلر می‌گوید: " این کشف نشان می‌دهد که حتی ستاره‌های دوتایی نیز ممکن است سیاره‌هایی قابل سکونت داشته باشند و با توجه به این که تقریبا نیمی از ستارگان کهکشان ما منظومه‌های دوتایی هستند، این مکان‌های قابل جستجو برای حیات را افزایش می‌دهد".

تلسکوپ فضایی کپلر، ماموریت دارد تا سیاره‌های فراخورشیدی زمین‌مانندی را که در کمربند حیات وجود دارند، در اطراف ستارگان همسایه ما در کهکشان راه شیری کشف کند. این تلسکوپ از یک آینه 95 سانتی‌متری استفاده می‌کند و در میان حدود 145000 ستاره در آسمان به دنبال اهداف خود می‌گردد.

مترجم:

پیمان اکبرنیا

منابع:

http://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepler-16b.html

http://www.universetoday.com/88938/kepler-mission-discovers-tatooine-like-planet/

آیا تا به حال آسمان شهری بزرگ مانند تهران را نظاره کرده‌اید؟ اگر این کار را با دقت انجام داده باشید متوجه می‌شوید که ستارگان انگشت‌شماری در آسمان دیده می‌شوند. در حالی که در آسمانی به دور از آلودگی و نورهای مزاحم می‌توان تا 3000 ستاره را شمرد. دلیل این امر چیست؟ 

آلودگی نوری چیست؟

نورهای مصنوعی که در زمان یا مکان نامناسب و یا به شیوه‌ای نادرست استفاده ‌شوند، باعث می‌شوند تا نورهای اضافی در آسمان شهر پخش شوند. نورهایی که به سمت آسمان می‌روند با برخورد به مولکول‌ها و ذرات جو در آسمان پخش می‌شوند باعث آلودگی نوری آن می‌شوند. به زبان ساده‌تر آلودگی نوری زمانی رخ می‌دهد که به طور ناخواسته، مناطقی که مورد نظر ما نیست به وسیله‌ی انرژی نورانی روشن شود.

وجود منابع روشنایی بیش از حد و استاندارد نبودن وضعیت قرار گیری لامپ‌ها باعث شده است که در آسمان شهرهای بزرگ به سختی بتوان ستاره‌ها را مشاهده کرد و همین موضوع باعث شده است که آسمان به طبیعتی فراموش شده تبدیل شود.

تصویر: آلودگی نوری شهرهای بزرگ و آسمان خالی از ستاره در مقایسه با آسمانهای پرستاره

آلودگی نوری نه تنها باعث نادیده گرفتن آسمان و ستاره‌ها می‌شود بلکه مشکلات و معضلات دیگری را نیز برای انسان‌ها، حیوانات و گیاهان به وجود می‌آورد. استاندارد نبودن لامپ‌های خیابان‌ها ، معابر و حتی خانه‌ها باعث شده است که حیوانات بخصوص پرندگانی نظیر سینه سرخ و بسیاری از پرندگان آوازه‌خوان به دلیل روشنایی غیر استاندارد و نورهای مصنوعی در شب آواز بخوانند و یا بسیاری از پرندگان دیگر به دلیل همین نورهای مصنوعی دید و کنترل خود را از دست داده و با ساختمان‌ها برخورد کنند. همچنین آلودگی نوری باعث به هم خوردن چرخه‌ی خواب و زندگی موجودات زنده می‌شود.

انسان‌ها نیز در معرض خطر قرار دارند. آلودگی نوری می‌تواند عوارض زیر را به دنبال داشته باشد:

- آسیب‌های چشمی

- بروز استرس

- تضعیف قدرت فکر

- کاهش آستانه‌ی تحمل

- بر هم خوردن ساعت درونی بدن

و...

بنا بر این نورهای اضافی نه تنها موجب زیبایی شهر نمی‌شود، بلکه مشکلات بسیاری در پی دارد.

حال چگونه می‌توان آلودگی نوری را کنترل کرد و یا آن‌را تا حدودی کاهش داد؟

-          لامپ‌های اضافی داخل خانه را خاموش کنید و در هنگام شب، پرده‌های خانه را بکشید تا از اتلاف نور و انرژی اضافی جلوگیری شود.

-          لامپ‌‌های اضافی خارج از خانه را خاموش کنید.

-          برای تمامی لامپ‌های خارج از خانه یک سرپوش تهیه کنید تا نور آن‌ها به آسمان نتابد. این کار با‌عث می‌شود انرژی لامپ به سمت پایین متمرکز شود و علاوه بر کاهش آلودگی نوری، لامپ قدرت بیش‌تری در روشن کردن محیط خواهد داشت.

-          اگر لامپ‌های خیابان، معابر، مکان‌های عمومی و ... سرپوش ندارند از شهرداری یا مسئولان مربوطه بخواهید که برای آن‌ها سرپوش تهیه کنند.

-          از نور برای تزیین و زیبایی ساختمان‌ها، مغازه‌ها، درختان و ... استفاده نکنید.

-          به طور کلی می‌توان گفت هرگونه تلاش برای خاموش کردن منابع نوری اضافه، کمک به کاهش آلودگی نوری و آسودگی بیش‌تر است.

جو زمین، پوشش خوبی است، اکسیژن مورد نیاز ما را تامین و از DNA ما در برابر تابش‌های مخرب فرابنفش، X و پرتوهای کیهانی محافظت می‌کند. اما برای اخترشناسانی که با تلسکوپ‌های زمینی رصد می‌کنند، جو چیزی جز دردسر نیست. مشکلاتی که در نگاه اول به نظر می رسند- ابرها و آلودگی هوا- مشکل اصلی نیستند. ما می‌توانیم تلسکوپ خود را در مکانی کم ابر مستقر کنیم و در صورت ابری بودن هوا تا صاف شدن آن صبر کنیم. آلودگی هوا نیز قابل حل است. کافی است رصدخانه‌های تحقیقاتی را به دور از شهرها و نواحی متمدن بنا کنیم.

مشکلاتی که در بالا از آن‌ها صحبت شد- ابرها و آلودگی- با تغییر مکان تا حد زیادی حل می‌شود. اما حتی در بهترین مکان‌های رصدی مانند موناکی در هاوایی که در ارتفاع 4200 متر از سطح دریا و در میان اقیانوس آرام  قرار دارد، اثرهای زیان آور جوی زیادی وجود دارد. 5 مشکل جوی اصلی وجود دارد که عبارتند از:

(0( محدود کردن پنجره‌ی طیف الکترومغناطیس(EMR). جو زمین تنها به قسمتی از امواج الکترومغناطیس اجازه‌ی عبور می‌دهد. یک پنجره‌ی مرئی که چشم ما از طریق آن ستاره‌ها و خورشید را می‌بیند و یک پنجره‌ی رادیویی که به تلسکوپ‌های رادیویی امکان رصد اجرام سماوی را می‌دهد. همان طور که در ادامه خواهیم دید، همین پنجره‌ها نیز کاملا شفاف نیستند.

(1) مغشوش شدن تصویر اجسام در اثر عبور نور از آشفتگی‌های جوی. اخترشناسان این پدیده را با نام «دید» می‌شناسند. دید نه تنها باعث از دست رفتن جزئیات تصویر می‌شود، بلکه دیدن اجرام کم‌نور و فوتومتری از آن‌ها را مشکل‌تر می‌کند.

(2) جو، حتی در بهترین شرایط و به دور از نور شهرها، به دلیل برخی فرآیندهای اتمی می‌درخشد. به نوری که از آسمان می‌تابد تابش آسمان(sky glow) می‌گویند. این پدیده مشکلات زیادی در هنگام رصد اجرام کم‌نور ایجاد می‌کند زیرا فوتون‌های تابش آسمانی با ایجاد نویز از دقت اندازه‌گیری‌ها می‌کاهند. در نزدیکی شهرها وضعیت بدتر است زیرا شکست نور منابع نور مصنوعی در جو باعث می‌شود آسمان از مکان‌های مناسب رصدی بسیار درخشان‌تر شود.

(3) جو بخشی از قسمتی از تمام طول‌موج‌ها را جذب می‌کند و می‌شکند. این امر باعث می‌شود اجرام از کم‌نورتر از حالت بدون جو به نظر برسند. اخترشناسان این پدیده را خاموشی می‌نامند.   

(4) به جز سمت‌الراس، جو در تمام نقاط همانند منشوری ضعیف عمل می‌کند و نور را در راستای خطی به سوی سمت‌الراس پخش می‌کند. این اثر، شکست جوی نامیده می‌شود و باعث اغتشاش تصاویر می‌شود. به خصوص هنگامی که رصد با فیلتری که بازه‌ی طول موجی زیادی را پوشش می‌دهد، انجام شود. شکست همچنین می تواند باعث خراب شدن طیف‌فوتومتری شود زیرا طول موج‌های مختلف روی نقاط مختلفی از دستگاه می‌افتند و حتی ممکن است همه‌ی طول موج‌ها نتوانند با هم وارد دستگاه شوند!

این اثرات، تنها آزار دهنده‌های کوچکی نیستند بلکه کار ما را در مقایسه با رصد با تلسکوپی با همین مشخصات در فضا بسیار دشوارتر می‌کنند. دید، باعث می‌شود که تصویر به دست آمده از تلسکوپ‌های بزرگ در مقایسه با آن‌چه از آن‌ها انتظار داریم، جزئیات بسیار کمتری داشته باشد. دید و تابش آسمان، دقت اندازه‌گیری نور اجرام کم‌نور آسمان را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهند. خاموشی کم زیان‌ترین این اثرات است. خواهیم دید که چگونه باید خاموشی را اندازه‌گیری و اثرات آن را برطرف کنیم.

در کنار این اثرات، جو آزارهای دیگری نیز دارد. باد با تکان دادن تلسکوپ از کیفیت تصاویر می‌کاهد، ابرها در پاره‌ای از اوقات جلوی رسیدن نور را می‌گیرند، رطوبت زیاد، به خصوص هنگامی که با غبار و آلودگی همراه باشد دقت سطوح اپتیکی را پایین می‌آورد و باعث زنگ زدن قسمت‌های فلزی می‌شود. توجه داشته باشید که 5 اثر مذکور با صرف نظر از آب و هوا، حتی در بهترین مکان‌های رصدی بدون ابر و بر فراز کوه‌هایی که صدها کیلومتر دورتر از شهرها قرار دارند نیز اثر گذارند. 

شفق قطبی به چه دلیل به وجود می‌آید؟

جواب: شفق‌های قطبی حاصل برخورد ذرات باد خورشیدی با جو زمین هستند. میدان مغناطیسی زمین شبیه یک آهن‌ربا است. این میدان مغناطیسی ذرات باد خورشیدی را که دارای بار الکتریکی هستند، به دام می‌اندازد و با آن ها را به سمت قطب‌های میدان مغناطیسی هدایت می‌کند. در آن‌جا ذرات پر انرژی به جو زمین وارد شده و با برخورد به مولکول‌های جو آن‌ها را بر انگیخته کرده و باعث نور افشانی آن‌ها می‌شوند. شفقهای قطبی در نزدیکی قطبهای مغناطیسی زمین و عرضهای جغرافیایی بالا به وجود می- آیند و به رنگهای مختلفی مثل سبز و قرمز دیده می شوند.

تصاویر جدید مدارگرد مریخ(MRO) نشان می‌دهد که آب در فصل تابستان مریخ، در برخی نقاط روی سطح آن جاری می‌شود. در تصویر زیر رگه‌های قهوه ای رنگ تیره‌ای که در سراشیبی دیده می‌شود به احتمال زیاد در اثر جاری شدن آب در سطح به وجود آمده است. در لینک زیر می‌توانید انیمیشن GIF تغییرات همین سطح در طول سال را ببینید:

http://www.nasa.gov/images/content/577359main_pia14472-946b.gif

توضیحات تصویر روز نجوم را نیز در این رابطه ببینید:

http://nojum.ir/fa/apod/110808.aspx

این ابرها و غبارهای میان ستاره‌ای در فاصله‌ی 1300 سال نوری از ما و در ناحیه‌ای ستاره‌زا در صورت فلکی قیفاووس شکوفه کرده‌اند. این سحابی گاهی اوقات زنبق نامیده می‌شود و در فهرست اجرام غیرستاره‌ای، با نام NGC 7023 دسته‌بندی شده است. این تنها سحابی آسمان نیست که ما را به یاد گل‌ها می‌اندازد. در اطراف سحابی، ابرهای تیره‌ای از غبار و گاز مولکولی سرد دیده می‌شود و شکل‌های در هم پیچیده و شگفت‌انگیزی را تشکیل می‌دهد. در درون زنبق، ابرهای غبار، ستاره‌ای جوان و داغ را در بر گرفته‌اند. رنگ اصلی سحابی پرنور بازتابی، آبی است که به خصوصیات بازتابی دانه‌های غبار مربوط می‌شود. رشته‌های مرکزی این غبار کیهانی درخشان، با نور قرمز ضعیفی می‌درخشند. ذرات غبار، نور نامرئی فرابنفش ستاره را جذب کرده و با تبدیل آن به نور قرمز مرئی، تابش می‌کنند. رصدها در نور فروسرخ نشان می‌دهند که احتمالا این سحابی حاوی مولکول‌های پیچیده کربن است که  PAH نام دارند.  در فاصله‌ی سحابی زنبق، این نمای زیبای گسترده حدود 30 سال نوری پهنا دارد.

امتیاز و حقوق تصویر: Máximo Ruiz

Today’s APOD In English

مترجم: پیمان اکبرنیا

چه چیز پایین راه‌شیری قرار دارد؟ کوره‌های تاریخی. این کوره‌ها که در مناطق روستایی نوادا در ایالات متحده آمریکا قرار دارند، در سال‌های 1870 میلادی ساخته شدند و برای تبدیل چوب به ذغال‌سنگ به کار می‌رفته‌اند. این کوره‌ها به زودی به دلیل  آتش‌سوزی و سیل در شهر متروکه شدند اما تا امروز سالم باقی مانده‌اند.  پانورامای بالا از به هم چسباندن پنج تصویر جداگانه به صورت دیجیتالی ساخته شده است. این عکس‌ها در ماه ژوئن از یک محل مشخص گرفته شده‌اند. بر فراز کوره‌های غیرعادی، منظره‌ی ستاره‌ای رنگی قرار دارد که نوار مرکزی کهکشان راه‌ شیری به خوبی در آن مشخص است که به صورت مورب به سمت پایین و راست تصویر کشیده شده است. بسیاری از اجرام معروف اعماق آسمان از جمله سحابی پیپ و رودخانه تاریک به قلب‌العقرب در این تصویر در سمت راست راه‌شیری مشخص هستند. منشا نور سبز مه‌آلودی که در سمت چپ و پایین تصویر دیده می‌شود هنوز مشخص نیست.

امتیاز تصویر: Tom McEwan